اکسیژن رسانی در لنز چشم چیست؟ نکاتی که قبل از خرید باید بدانید

دو لنز را کنار هم گذاشته اید؛ رنگ هر دو را دوست دارید، اما زیر مشخصات یکی نوشته شده «اکسیژن رسانی بالا». حالا سوال این است: چشم من واقعا به کدام احتیاج دارد؟ این عبارت یعنی می توانم لنز را بیشتر نگه دارم؟ اگر لنز قبلی عصرها اذیتم می کرد، مشکلش کمبود اکسیژن بوده؟

من برای مقایسه، اول سراغ عدد روی جعبه نمی روم؛ می خواهم بدانم قرار است لنز چند ساعت روی چه چشمی بنشیند. عدد وقتی به درد می خورد که معنایش را بدانیم. اکسیژن رسانی لنز یعنی امکان عبور اکسیژن از لنز و رسیدن آن به قرنیه؛ لنز اکسیژن تولید نمی کند. جنس و ضخامت لنز در این عبور نقش دارند، اما سلامت سطح چشم، تناسب لنز و عادت های استفاده هم در انتخاب مهم هستند.

چرا قرنیه زیر لنز به اکسیژن احتیاج دارد؟

قرنیه همان لایه شفاف جلوی چشم است؛ بخشی که نور از آن عبور می کند، نه قسمت رنگی چشم. این بافت در حالت طبیعی رگ خونی ندارد. وقتی چشم باز است، بخش مهمی از اکسیژن مورد نیاز سطح قرنیه از هوای اطراف، با حل شدن در لایه اشکی، به آن می رسد.

لنز روی این مسیر قرار می گیرد. پس باید از جنسی باشد که اکسیژن بتواند از آن عبور کند. منظور از «نفس کشیدن چشم» همین تبادل است؛ قرار نیست لنز سوراخ های قابل دیدن داشته باشد یا با هر پلک زدن هوا زیر آن پمپ شود.

اگر اکسیژن کافی به قرنیه نرسد، ممکن است ورم و تغییرات بافتی ایجاد شود و در شرایط طولانی تر، رشد رگ به سمت قرنیه اتفاق بیفتد. البته هر قرمزی یا سوزشی به معنی کمبود اکسیژن نیست. خشکی، حساسیت، نامناسب بودن لنز و عفونت هم می توانند علائم مشابهی داشته باشند؛ تشخیص از روی حس چشم یا عکس سلفی ممکن نیست.

Dk و Dk/t چه فرقی دارند و کدام به خرید کمک می کند؟

دو اصطلاح شبیه به هم ممکن است در برگه فنی لنز ببینید. Dk نفوذپذیری اکسیژن در ماده سازنده لنز است. یعنی خود جنس لنز چقدر اجازه عبور اکسیژن می دهد. اما Dk/t ضخامت را هم وارد ماجرا می کند؛ چون عبور از یک لایه نازک با لایه ضخیم از همان ماده یکسان نیست.

برای مقایسه لنز آماده، Dk/t معمولا شاخص کاربردی تری است. در شرایط قابل مقایسه، عدد بیشتر یعنی قابلیت عبور اکسیژن بیشتر. این عدد درصد اکسیژن نیست؛ مثلا Dk/t برابر ۱۰۰ به معنی اکسیژن رسانی صددرصدی یا صد ساعت استفاده مجاز نیست.

یک نکته ریز ولی مهم: عدد درج شده گاهی مربوط به یک نمره مرجع، مثلا منفی ۳ دیوپتر، و ضخامت مرکزی آن است. نمره و طراحی لنز می توانند ضخامت را تغییر دهند. پس عدد یک لنز کروی را بی توجه به شرایط اندازه گیری با مدل آستیگمات یا چندکانونی مقایسه نکنید. Dk را هم مستقیم کنار Dk/t نگذارید؛ این دو یک مشخصه نیستند.

آیا لنزی که آب بیشتری دارد، اکسیژن بیشتری می رساند؟

اینجا همان جایی است که خرید از روی یک درصد می تواند گمراه کننده شود. در هیدروژل های معمولی، انتقال اکسیژن تا حد زیادی به بخش آبی ماده وابسته است. در لنزهای سیلیکون هیدروژل، سیلیکون امکان عبور اکسیژن بیشتری فراهم می کند و رابطه آب و اکسیژن مثل هیدروژل معمولی نیست.

بنابراین ممکن است لنزی با آب کمتر، قابلیت عبور اکسیژن بیشتری داشته باشد. از آن طرف، سیلیکون هیدروژل بودن به تنهایی تضمین نمی کند آن مدل برای چشم شما راحت ترین انتخاب باشد. ویژگی سطح، خیس شوندگی، طراحی لبه و تناسب روی چشم هم اهمیت دارند.

من موقع دیدن عبارت «آبرسانی بالا» و «اکسیژن رسانی بالا» این دو را جدا بررسی می کنم. برای شناخت نقش درصد آب، مطلب آبرسانی لنز و انتخاب درصد آب مناسب کمک می کند مشخصات را دقیق تر بخوانید. هیچ کدام از این عبارت ها به تنهایی نسخه ای برای چشم خشک نیست.

قبل از خرید، درباره چشم خود چه چیزهایی باید بدانید؟

به جای اینکه از فروشنده فقط بپرسید «کدام لنز اکسیژن رسانی بهتری دارد؟»، اطلاعات زیر را برای معاینه و انتخاب آماده کنید. اینها به تصمیم واقعی نزدیک ترند تا یک فهرست از عددهای بزرگ.

• وضعیت اشک و پلک: اگر بدون لنز هم سوزش، احساس شن ریزه یا تاری متغیر دارید، همان ابتدا بگویید. خشکی چشم و مشکلات لبه پلک باید بررسی شوند.
• نسخه مخصوص لنز: نمره عینک به تنهایی برای سفارش لنز کافی نیست. اصلاح آستیگماتیسم و مشخصات مورد نیاز لنز باید جدا ارزیابی شوند.
• شکل قرنیه و تناسب لنز: انحنای پایه یا BC و قطر یا DIA در کنار طراحی مدل اهمیت دارند. یکسان بودن دو عدد در دو برند، تناسب یکسان را تضمین نمی کند.
• سابقه چشم: حساسیت، عفونت قبلی، جراحی چشم و داروهای مصرفی را مطرح کنید. تجربه ناراحتی با مدل قبلی هم اطلاعات مفیدی است.
• برنامه واقعی استفاده: چند ساعت کار با نمایشگر، حضور در محیط خشک یا استفاده فقط برای مهمانی را توضیح دهید؛ برنامه ای که انجام می دهید، نه برنامه ای که روی کاغذ ایده آل است.

در معاینه، فقط شماره چشم سنجیده نمی شود؛ سطح چشم و نشستن لنز هم بررسی می شوند. اگر همیشه حس می کنید لنز روی چشم می چسبد یا زیاد جابه جا می شود، با انتخاب خودسرانه قطر دیگر مسئله را حل نکنید. توضیح قطر لنز چشم و معنی عدد DIA برای فهم این مشخصه مفید است، اما جای بررسی تناسب لنز روی چشم را نمی گیرد.

چشمم عصرها خسته می شود؛ لنز پر اکسیژن مشکل را حل می کند؟

ممکن است تغییر جنس لنز بخشی از راه حل باشد، اما از خستگی عصرگاهی نمی توان نتیجه گرفت قرنیه کمبود اکسیژن دارد. فرض کنید صبح چشم راحت است، ولی بعد از چند ساعت کار با لپ تاپ احساس خشکی شروع می شود. در چنین موقعیتی، وضعیت لایه اشکی، پلک زدن، محیط کار و مدت استفاده هم باید بررسی شوند.

بهتر است قبل از مراجعه، زمان شروع ناراحتی و شرایطش را یادداشت کنید: هر دو چشم یا فقط یکی؟ تاری هم دارید؟ بعد از برداشتن لنز بهتر می شوید؟ این اطلاعات برای بررسی علت مفیدتر از جمله «چشمم به لنز نمی سازد» است.

اگر چشم ناراحت شد، زمان استفاده را به زور طولانی نکنید؛ لنز را بردارید و از عینک استفاده کنید. قطره هم نباید وسیله ای برای تحمل کردن یک لنز نامناسب باشد. درباره قطره سازگار با لنز و علت ناراحتی از متخصص مراقبت چشم راهنمایی بگیرید.

برای لنز رنگی هم اکسیژن رسانی مهم است؟

بله؛ حتی اگر نمره چشم شما صفر باشد یا لنز را فقط برای تغییر رنگ بخواهید. FDA هم تاکید می کند لنز تزئینی یک وسیله پزشکی است و به معاینه و انتخاب متناسب با چشم نیاز دارد. رنگی بودن، بی نمره بودن یا استفاده مناسبتی این نیاز را حذف نمی کند.

از روی روشن یا تیره بودن رنگ، دور مشکی داشتن یا طبیعی بودن طرح نمی توان مقدار عبور اکسیژن را تشخیص داد. مشخصات باید مربوط به همان مدل باشند. اگر در صفحه محصول فقط درصد آب دیده می شود، از آن مقدار Dk/t را حدس نزنید؛ برگه فنی سازنده یا اطلاعات معتبر همان محصول را بخواهید.

برای دیدن مدل های لنز رنگی یا لنز طبی رنگی، اول گزینه های سازگار با نسخه و وضعیت چشم را مشخص کنید و بعد سراغ رنگ بروید. من ترجیح می دهم انتخاب رنگ از میان چند گزینه مناسب باشد؛ این طوری ظاهر دلخواه و نیاز چشم در یک تصمیم کنار هم قرار می گیرند.

اکسیژن رسانی بیشتر یعنی ساعات استفاده بیشتر یا خواب با لنز؟

از روی Dk/t نمی شود یک زمان عمومی مثل ۸ یا ۱۲ ساعت برای همه تعیین کرد. نوع لنز، دستور سازنده، ارزیابی چشم و برنامه تجویز شده تعیین کننده اند. همچنین «ماهانه» یا «سالانه» بودن درباره دوره تعویض است؛ به معنی استفاده پیوسته در تمام آن مدت نیست.

اکسیژن رسانی بالا مجوز خواب با لنز نیست. حتی لنزهایی که برای استفاده شبانه تایید شده اند باید فقط با تجویز و پیگیری مناسب استفاده شوند. CDC گزارش کرده خوابیدن با لنز، از جمله استفاده شبانه تجویز شده، خطر عفونت مرتبط با لنز را حدود ۶ تا ۸ برابر افزایش می دهد.

اگر احتمال می دهید روی مبل چرت بزنید، برداشتن لنز را به آخرین لحظه موکول نکنید. مطلب خطرات خوابیدن با لنز این موضوع را بیشتر توضیح می دهد. لنز یک روزه هم پس از استفاده دور انداخته می شود؛ شستن، آن را برای فردا قابل استفاده نمی کند.

برای لنز قابل استفاده مجدد، محلول توصیه شده و تازه لازم است؛ آب یا اضافه کردن محلول تازه روی محلول قبلی جای آن را نمی گیرد. هنگام انتخاب مایع لنز، سازگاری آن با لنز و دستور ضدعفونی را بررسی کنید. عبور خوب اکسیژن، لنز آلوده را ایمن نمی کند.

چه زمانی باید لنز را بردارید و فوری پیگیری کنید؟

درد، حساسیت به نور، افت یا تاری ناگهانی دید، ترشح غیرعادی و قرمزی قابل توجه را به حساب «عادت کردن چشم» نگذارید. لنز را بردارید و فوری با چشم پزشک تماس بگیرید؛ درد شدید یا کاهش دید نیازمند ارزیابی فوری است. تا زمانی که متخصص اجازه نداده دوباره لنز نگذارید، حتی اگر بعد از برداشتن آن کمی بهتر شدید.

برای خرید بعدی، این سه سوال را همراه داشته باشید: جنس و Dk/t همین مدل چیست؟ آیا این مدل روی چشم من تناسب مناسبی دارد؟ برنامه استفاده و تعویضش برای من چگونه است؟ وقتی پاسخ اینها روشن باشد، عبارت «اکسیژن رسانی بالا» از یک ادعای روی بسته به اطلاعاتی مفید برای انتخاب تبدیل می شود.